Visoko Obrazovanje

Struktura Visokog Obrazovanja

Visokoškolske ustanove se dele na ustanove univerzitetskog (univerziteti i fakulteti, odnosno umetničke akademije) i neuniverzitetskog obrazovanja (akademije strukovnih studija, visoke škole i visoke škole strukovnih studija). Državnih univerziteta u Srbiji ima 7, u okviru kojih je 86 fakulteta, dok 2 državna fakulteta nisu u sastavu univerziteta.

Privatnih univerziteta ima 11 (izvor: Ministarstvo prosvete). U toku 2007. godine je završen proces akreditacije za dotadašnje više škole. Ukupan broj ustanova neuniverzitetskog obrazovanja u Srbiji, koje su dobile Uverenje o akreditaciji je 49, dok je jedna viša škola dobila akreditaciju za fakultet.
Od ukupnog broja akreditovanih visokih škola, 42 su državne, a 7 privatne. Prema podacima iz Statističkog godišnjaka iz 2006. godine, ukupan broj nastavnika i saradnika u nastavi na svim institucijama visokog obrazovanja je oko 12.500, dok je broj studenata oko 230.000.

Prema Zakonu o visokom obrazovanju, svi predmeti i obim studija se izražavaju brojem ESPB bodova, pri čemu 60 ESPB bodova odgovara prosečnom ukupnom angažovanju studenta u obimu 40-časovne radne nedelje tokom jedne školske godine. To znači da, po pravilu, jedna školska godina ima 60 ESPB bodova. U ovakvoj raspodeli, trajanje školovanja u visokom obrazovanju je sledeće:

I stepen visokog obrazovanja:

* osnovne akademske studije imaju od 180 do 240 ESPB bodova, odnosno traju 3 ili 4 godine;
* osnovne strukovne studije imaju 180 ESPB bodova, odnosno traju 3 godine.

II stepen visokog obrazovanja:

* diplomske akademske studije - master imaju 60 ili 120 ESPB bodova, u zavisnosti da li je prethodno ostvaren obim osnovnih akademskih studija od 240 ili 180 ESPB bodova. Praktično to znači da studije za sticanje zvanja master traju 5 godina;
* specijalističke strukovne studije imaju najmanje 60 ESPB bodova, odnosno traju najmanje 1 godinu;
* specijalističke akademske studije imaju najmanje 60 ESPB bodova, odnosno traju najmanje 1 godinu.

III stepen visokog obrazovanja su doktorske studije i imaju 180 ESPB bodova, odnosno traju 3 godine.

Statistika Visokog Obrazovanja

Po podacima Republičkog zavoda za statistiku u 2005/06. akademskoj godini (Statistički godišnjak, 2006) u Srbiji je studiralo je ukupno 229355 studenata, od toga 56% žena (obuhvata sve visokoškolske institucije), a 110520 je finansirano iz budžeta (48%) od ukupnog broja studenata. Bilo je 7737 nastavnika (skoro 85% sa punim radnim vremenom) i 4729 saradnika u nastavi (90% sa punim radnim vremenom).

To znači da je odnos student:nastavnik oko 18:1.

Što se tiče diplomiranih studenata, tokom 2004. godine njih 22047 je završilo studije, od čega je 13344 žena (60%). Primera radi, 2004. godine studije je po prvi put upisalo oko 56000 studenata. Broj studenata kontinuirano raste, i od 1990. godine se uvećao skoro dva puta (od 90/91. do 04/05. akademske godine). Broj nastavnog osoblja je s druge strane opao u istom periodu.

U akademskoj 2005/06. godini bilo je 198 fakulteta (od toga 86 državnih, u okviru 7 univerziteta i 112 privatnih, od kojih su neki grupisani u ukupno 7 univerziteta) i 90 viših škola (49 državnih i 41 privatna). (izvori: Statistički godišnjak, 2006, Ministarstvo prosvete i COP).

Više škole su tokom 2007. godine prošle kroz akreditaciju. Njih 48 je dobilo akreditaciju (a samim tim i pravo da se nazivaju „visoke škole"), dok je 27 odbijeno. Jedan broj viših škola nije ni aplicirao za akreditaciju. 18 škola je inicijalno dobilo akt upozorenja, a njih 15 je naknadno dobilo pozitivno rešenje o akreditaciji (uračunato u navedenih 48 koje su dobile akreditaciju).

Obuhvatnost, računata kao Gross Enrolment Ratio (GER, odnos između ukupnog broja studenata osnovnih studija (bez obzira na njihovu starost) i ukupnog broja stanovnika koji su uzrasta koje odgovara visokom obrazovanju, tj. osnovnim studijama) za 2002. godinu za ceo sektor visokog obrazovanja iznosi 43%, ali treba imati u vidu da je deo koji se odnosi na univerzitetsko obrazovanje 26.6% (izvor: COP).

Istraživanjem COP-a o inkluzivnosti i efikasnosti visokog obrazovanja procenjeno je da oko 40% studenata nikada ne završi studije. Ovaj procenat treba uzeti sa rezervom, budući da postoje određeni metodološki problemi vezani za izračunavanje stope završavanja, a samim tim i stope odustajanja od studija.

Struktura - tok studija

Usvajanjem ZoVO je sistem studija formalno usklađen sa zahtevima Bolonjskog procesa. Institucijama je odlučeno da li će se opredeliti za 3+2 ili 4+1 formulu. Od 2006. godine je trebalo da počne i upis na nove studijske programe. U ovom trenutku nije moguće u potpunosti proceniti u kojoj meri su prethodni studijski programi zaista reformisani, budući da se prethodni sistem odlikovao velikom neefikasnošću. Istraživanje COP-a o inkluzivnosti i efikasnosti visokog obrazovanja pokazalo je da je u periodu 2000-2005. godine bilo potrebno u proseku 1.45 godine da se upiše naredna godina studija, kao i da oko 37% studenata „potroši" više od 1.45 godina da bi upisao narednu godinu. Isto istraživanje pokazalo je da:

- je prosečna dužina studija u periodu 1994-2004. godine za:

* neuniverzitetske studije - približno 4.5 godina,
* univerzitetske 4-godišnje studije - približno 6.9 godina,
* univerzitetske 5-godišnje studije - približno 7.6 godina,
* univerzitetske 6-godišnje studije - približno 7.7 godina;

- je procenat studenata koji studije završi u roku:

* neuniverzitetske studije - približno 10%,
* univerzitetske 4-godišnje studije - približno 8%,
* univerzitetske 5-godišnje studije - približno 7%,
* univerzitetske 6-godišnje studije - približno 13%.

Finansiranje

Budžetom za 2007. godinu predviđeno je da se za visoko obrazovanje izdvoji oko 10 milijardi dinara, što je oko šestina ukupnog budžetskog izdvajanja za obrazovanje. U ovaj iznos ne ulaze sredstva za rad Nacionalnog saveta za visoko obrazovanje. Procenjuje se da Srbija za visoko obrazovanje izdvaja oko 0.7% BND (ovo se odnosi samo na izdvajanja iz budžeta). Finansiranje nastavnih aktivnosti državnih institucija (sredstva koja se dobijaju iz budžeta) je regulisano uredbom o finansiranju i definisano je na osnovu ulaznih parametara (najviše prema broju upisanih studenata). Osim toga, država određuje način trošenja tih sredstava. Državni univerziteti imaju i druge prihode, kao što su školarine, različite administrativne takse, izdavanje prostora, usluge trećim licima, projekti itd. Naučna aktivnost se finansira na poseban način. Privatni univerziteti nemaju pravo na bilo kakva sredstva od države.

NAPOMENA: prikazani su podaci za 06/07 godinu. U dogledno vreme, osvežićemo podatke sa najnovijim statistikama u skladu sa Statističkim Godišnjakom Srbije iz 2010 godine.